อาณาจักรตามพรลิงค์ มีศูนย์กลางอยู่ ที่นครศรีธรรมราชในปัจจุบันอยู่ทางด้านเหนือ ของอาณาจักรลังกาสุกะ (บริเวณปัตตานี) มี อาณาเขตทางตะวันออกและตะวันตกจรดทะเล อันดามันถึงบริเวณที่เรียกว่าทะเลนอก ซึ่งเป็น บริเวณจังหวัดกระบี่ ในปัจจุบัน

การปกครอง การปกครองแบบเทวราช มีพระมหากษัตริย์เป็นสมมุติเทพ กษัตริย์สำคัญ คือ พระเจ้าศรีธรรมาโศกราช สถาปนาราชวงศ์ ปทุมวงศ์ขึ้น แผ่อิทธิพลไปทั่วคาบสมุทรภาคใต้

เมืองหลวง เมืองหลวงของอาณาจักรมีการโยกย้ายหลายครั้งตามลำดับดังนี้

1. เมืองบ้านท่าเรือ (ติดเขตตำบลท่าเรือ อำเภอเมืองนครศรีธรรมราช) เป็นที่ตั้งเมืองยุคแรก เมืองบ้านท่าเรือ ตั้งอยู่ในทำเลที่เหมาะสมในการติดต่อค้าขายทางทะเลมาก แต่เป็นเมืองขนาดเล็ก มีพื้นที่ทำนาเพาะปลูกได้น้อย

2. เมืองพระเวียง (ติดเขตตำบลศาลามีชัย อำเภอเมืองนครศรีธรรมราช) เป็นที่ตั้งเมืองหลวงในยุคที่สองเป็นเมืองขนาดใหญ่ขึ้น อยู่ในทำเลที่มีพื้นที่ทำนาและเพาะปลูกมากขึ้น สามารถเลี้ยงพลเมืองที่เพิ่มขึ้นได้

3. เมืองนครศรีธรรมราช (บริเวณที่ตั้งศาลากลางจังหวัดในปัจจุบัน) เป็นที่ตั้งเมืองยุคที่สาม เป็นเมืองขนาดใหญ่ สร้างขึ้นในสมัยสุโขทัยหรืออยุธยาตอนต้น

วัฒนธรรม อาณาจักรตามพรลิงค์ มีผู้นับถือศาสนาด้วยกัน 2 ศาสนา คือ

1. ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู เมืองตามพรลิงค์เคยตกอยู่ในอำนาจของอาณาจักรฟูนัน ซึ่งได้รับอิทธิพลวัฒนธรรมอินเดีย ทำให้ศาสนาฮินดู-พราหมณ์ได้เข้ามาเผยแผ่ ชุมชนผู้นับถือศาสนา พราหมณ์ในสมัยนั้นอยู่บริเวณเทือกเขานครศรีธรรมราชด้านทิศตะวันตก

2. พระพุทธศาสนา อาณาจักรตามพรลิงค์ยอมรับพระพุทธศาสนาเป็นหลักครอง อาณาจักร เมื่อคณะสมณฑูตจาก พระเจ้าอโศกมหาราช นำหลักธรรมพระพุทธศาสนาเข้ามาเผยแผ่ อย่างเป็นทางการทำให้ประชาชนส่วนใหญ่นับถือพระพุทธศาสนา และเป็นศูนย์กลางการเผยแผ่ พระพุทธศาสนาแบบลังกาวงศ์ไปยังอาณาจักรสุโขทัยและดินแดนทั่วแหลมมลายูด้วย

วิถีชีวิต ประชาชนมีความเป็นอยู่เรียบง่ายๆ มีวิถีชีวิตแบบชาวน้ำ ดำรงชีพด้วยการเพาะปลูก และจับสัตว์น้ำ มีผลผลิตท้องถิ่นมีขี้ผึ้ง ไม้กฤษณา ไม้มะเกลือ กำมะถัน งาช้าง และนอระมาด ในระยะแรกเมืองตามพรลิงค์อยู่ใต้อำนาจของอาณาจักรฟูนันและอาณาจักรศรีวิชัย ต่อมาได้เจริญ รุ่งเรืองขึ้นอาณาจักรตามพรลิงค์กลายเป็นศูนย์กลางการค้าขายที่สำคัญแห่งหนึ่งของภูมิภาคเอเชีย ตะวันออกเฉียงใต้ มีเมืองท่าทำการค้าขายกับนานาชาติ โดยเฉพาะจีน อินเดีย และอาหรับ

หลักฐานทางประวัติศาสตร์

1. หลักฐานที่เป็นลายลักษณ์อักษร ได้แก่ 1) ตำนานเมืองนครศรีธรรมราช 2) ตำนาน พระบรมธาตุนครศรีธรรมราช 3) วรรณกรรมเรื่องพระนิพพานสูตรทุกส านวน 4) ศิลาจารึก 5) พงศาวดารต่างๆ 6) คัมภีร์มหานิเทศของอินเดียเป็นต้น จากหลักฐานต่างๆ ทำให้สันนิษฐานได้ว่า อาณาจักรตามพรลิงค์เป็นอาณาจักรที่มีความเจริญรุ่งเรืองติดต่อกันมาหลายสมัย

2. โบราณสถานและโบราณวัตถุที่สำคัญ ได้แก่

2.1 เจดีย์พระบรมธาตุ วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร จังหวัด นครศรีธรรมราช องค์เจดีย์เป็นศิลปะแบบลังกา ทรงระฆังคว่ำ รอบพระมหาธาตุ มีองค์ เจดีย์ 158 องค์แต่ละเมืองหมุนเวียนกันดูแล องค์พระบรมธาตุเจดีย์ มีการส่งดอกไม้เงิน ดอกไม้ทองบูชาพระบรมธาตุฯ อย่างสม่ำเสมอ

2.2 พระพุทธสิหิงค์ ประดิษฐาน ณ หอพระพุทธสิหิงค์ จังหวัดนครศรีธรรมราช เป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัย ขัดสมาธิเพชรแบบขนมต้ม มีพระพักตร์กลม อมยิ้ม พระอุระอวบอ้วน ประทับนั่งในท่าขัดสมาธิเพชร เป็นพระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองของจังหวัดนครศรีธรรมราช ตำนานของพระพุทธสิหิงค์ กล่าวว่า พระพุทธสิหิงค์ สร้าง ที่ประเทศลังกา เมื่อ พ.ศ.๗๐๐ พ่อขุนรามคำแหงแห่งกรุง สุโขทัยได้ ทรงขอให้พระเจ้าศรีธรรมโศกราช จัดส่งราชทูต ไปลังกาขอพระพุทธรูปองค์นี้มาบูชา และได้อัญเชิญมา ประดิษฐานที่นครศรีธรรมราช

2.3 ร่องรอยโบราณสถาน”เขาคา” พบอยู่บนเขาคา ตำบลสำเภา อำเภอสีชล จังหวัดนครศรีธรรมราช ทำให้สันนิษฐานได้ว่า ชุมชนบริเวณนี้นับถือศาสนาพราหมณ์ ซึ่งมีการ เดินทางเข้ามาเผยแผ่ในยุคสมัยนั้น

2.4 หอพระนารายณ์ ภายใน ประดิษฐานเทวรูปพระนารายณ์สลักจากหิน ทรายสีเทาทรงหมวกรูปกระบอกปลายสอบ และพระหัตถ์ขวาทรงสังข์ไม่ปรากฏหลักฐานแสดงยุคสมัยและรูปแบบสถาปัตยกรรมในการก่อสร้าง

2.5 หอพระอิศวรและเสาชิงช้า โบราณสถานในศาสนาพราหมณ์ เป็นที่ประดิษฐาน เทวรูปอิศวรหลายองค์ ปางต่างๆ กัน เทวรูปทั้งหมดนี้หล่อด้วยทองสัมฤทธิ์ นับว่าเก่าแก่มีค่ายิ่งนัก