อาณาจักรละโว้ เป็นอาณาจักรโบราณ ในดินแดนลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา ฝั่งตะวันออก มีศูนย์กลางอยู่ที่เมืองละโว้ (จังหวัดลพบุรี) มีความเจริญรุ่งเรืองในยุคเดียวกับอาณาจักรทวารวดี แต่ต่อมาเมื่อขอมหรือเขมรโบราณขยายอำนาจเข้ามาในบริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา ทำให้ละโว้ ต้องตกเป็นประเทศราชของขอม และยอมรับในอารยธรรมของชนชาติขอมในที่สุด

การปกครอง ระบบราชาธิปไตย มีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข

เมืองหลวง คือ เมืองละโว้ (ลพบุรี)

วัฒนธรรม อารยธรรมของชนชาติขอม

วิถีชีวิต ที่ตั้งของอาณาจักรละโว้อยู่ในบริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำที่อุดมสมบูรณ์ มีแม่น้ำหลาย สายไหลผ่าน ได้แก่ แม่น้ำเจ้าพระยา ป่าสัก และลพบุรี เป็นเส้นทางคมนาคม ที่ส่งเสริมการค้าขาย ระหว่างเมืองต่าง ๆ มีการติดต่อค้าขายกับพ่อค้าต่างชาติ ทำให้ละโว้มีความเจริญรุ่งเรืองทางเศรษฐกิจ

หลักฐานทางประวัติศาสตร์จากหลักฐาน ทางด้านโบราณคดีพบว่า ผู้คนส่วนใหญ่ในดินแดนละโว้เป็นชาวมอญ ได้แก่ จารึกภาษามอญโบราณบนเสาหินแปดเหลี่ยมและจารึกบนพระพุทธรูปปางประทานพรที่ลพบุรี และตำนานจามเทวีวงศ์ ที่ เรียกชาวละโว้ว่า“ชาวรามัญ” เป็นต้น หลักฐานซึ่ง แสดงถึงศิลปวัฒนธรรมของขอมที่ผสมผสานอยู่ เช่น พระปรางค์สามยอด ที่จังหวัดลพบุรี ซึ่งอาณาจักรละโว้ รับเอาอิทธิพลการสร้างปรางค์มาจากขอมเป็นต้น